Waakzaamapp.nl

Winterse neerslag verklaard

De oorzaken en het gevaar van sneeuw, hagel en ijzel

Advertentie

Ieder jaar gebeurt het opnieuw: vanaf half november begint het écht vroeg donker te worden. Veelal loopt dat parallel met het intreden van koeler weer in ons land. Als het dan even meezit, kan het zomaar gebeuren dat er winterse neerslag valt in ons land.

Maar welke vormen van winterse neerslag zijn er? Hoe ontstaan ze en leveren ze allemaal evenveel gevaar op? In deze blog gaan we op onderzoek uit en geven we antwoord! 🙂

Advertentie

Wat is winterse neerslag?

Daar is niet echt een afgesproken definitie voor beschikbaar. We kunnen dus niet ‘officieel’ zeggen wat we onder dergelijke neerslag verstaan. Maar wat natuurlijk wel goed mogelijk is, is dat we goed nadenken en tot een antwoord proberen te komen.

Al heel gauw komen dan de volgende neerslagsoorten in ons op, als we het over winterse neerslag hebben:

  • Sneeuw;
  • Hagel;
  • IJzel.

Maar hoe ontstaan deze neerslagsoorten nu precies?

Hoe ontstaat sneeuw?

Op het moment dat het koud is geweest en een dooiaanval is onderweg, dan kan het zomaar gebeuren dat er sneeuw valt in ons land. Dat gebeurt namelijk op grofweg dertig dagen per jaar.

Dankzij de kou bevriest een groot deel van deze neerslag in de wolk. Het waterdruppeltje wordt een ijskristal. Dit ijskristal botst met een aantal andere, waarna een uniek sneeuwvlokje wordt gevormd.

Langzaam maar zeker zal dit uit de wolk gaan dwarrelen. We hebben dan te maken met sneeuwval!

Onderweg komt het nog een aantal andere vlokken tegen, zodat hetgeen op de grond terechtkomt vaak een mengelmoes tussen ijs, water en lucht is.

Verschillende sneeuwkristallen. Ieder kristal heeft zijn eigen, unieke vorm! Fotograaf: Wilson Bentley (VS), gemaakt rond 1902. Licentie: publiek domein.

Op het moment dat een en ander al half gesmolten is als het de grond bereikt, of juist op de grond smelt, dan is er sprake van natte sneeuw. De sneeuw blijft dan niet liggen.

Sneeuw, zeker grootschalige sneeuwsituaties, kan voor flink wat problemen zorgen in ons land. We zijn vaak niet op dergelijk winterweer voorbereid. Tijdens écht zware sneeuwsituaties, vaak in combinatie met storm, kan het verkeer volledig tot stilstand komen. Herinner je je 25 november 2005 nog op de Veluwe? Er was geen doorkomen aan.

Omdat sneeuw vaak ontstaat tijdens een dooiaanval gebeurt het in de meeste gevallen dat deze overgaat in regen. Het is dan al gauw uit met de pret, maar zeker tijdens de eerste uren heeft men zich nog goed kunnen vermaken.

Soms gebeurt het echter dat de sneeuw blijft liggen. Dat kan gebeuren als de dooiaanval onderweg wordt tegengehouden door een hogedrukgebied, om maar een oorzaak te noemen. De sneeuw valt dan wel, maar de echt zachte lucht bereikt het land niet. Klaart het in de avonden daarna op, en ligt er sneeuw, dan kan het in de nachten enorm afkoelen. Het komt dan vaak tot krakende vorst. Minimumtemperaturen van -20 en lager zijn dan geen uitzondering.

Advertentie

Wat veroorzaakt hagel?

Door naar een nieuw fenomeen. Zeker tijdens de zomer gebeurt het wel eens dat er zware regen- en onweersbuien over ons land trekken. Er worden regelmatig waarschuwingen uitgegeven en code oranje of soms zelfs rood zijn daarbij niet uitgesloten.

Vaak staat er in zo’n waarschuwing ook iets over hagel genoemd. Tijdens dergelijke zware buien kan er namelijk hagel vallen die zo groot is als een golfbal. Dat komt gelukkig niet heel vaak voor en als het gebeurt, dan gebeurt het alleen op een heel lokale schaal.

Maar het kan wel.

De meeste hagel is echter een stuk kleiner. Vaak zijn het flink wat korrels die uit een bui komen vallen en tijdelijk op straat blijven liggen, tot ze gesmolten zijn.

Hoe ontstaat hagel nu precies?

Daarvoor moeten we kijken naar het ontstaan van een onweersbui.

Op verschillende wijzen kan lucht in de buurt van het aardoppervlak gaan stijgen. Dat kan gebeuren doordat het erg warm is, maar ook een front kan aan de grondslag liggen van deze stijging. Net als een berg. De lucht moet daar immers overheen.

Zodra deze lucht gaat stijgen, dan koelt deze af. Er zit altijd een beetje vocht opgelost in deze lucht, maar het vervelende van koelere lucht is dat er minder vocht in kan zitten. Blijft de lucht verder stijgen – en zeker bij een front kan die lucht tot een behoorlijke hoogte komen – dan komt er een moment waarop de lucht ‘vol’ zit qua vocht. De lucht trekt zich daar vaak weinig van aan en stijgt verder.

Het water moet dan uit de lucht. Dit wordt condensatie genoemd: het water wordt zichtbaar in de vorm van waterdruppeltjes. Wij zien dat als een stapelwolk.

Op het moment dat de lucht nog verder stijgt, dan kan de stapelwolk doorgroeien tot een regenbui en later zelfs een onweersbui. Er is vanaf dat moment ook sprake van dalende lucht: de regen, die vaak gepaard gaat met flinke windstoten. Deze stijgende lucht en dalende lucht zorgen vaak voor flink chaotische taferelen in de wolk.

Hagel, zeker als de steentjes samengeklonterd zijn, kan een groot formaat aannemen. Deze was zo’n 6 centimeter in doorsnee. Foto: NOAA (Amerikaanse weerdienst), licentie publiek domein.

En die chaotische taferelen, dat is het focuspunt om te kijken hoe er nu eigenlijk hagel kan ontstaan.

Bovenin de wolk zal het water namelijk bevroren zijn en zweven er ijsdeeltjes rond in de lucht. Het kan gebeuren dat zo’n ijsdeeltje zwaarder wordt dan het gewicht dat de omhooggaande stroom lucht ‘omhoog’ kan houden. Het deeltje zal vanaf dat moment naar beneden gaan vallen. Vaak smelt het deeltje onderweg naar beneden en zal het als regen bij ons aankomen. Maar niet altijd! En dan klettert er ijs op ons raam.

Hagel komt in ieder jaargetijde voor. Bij de zware onweersbuien in het zomerhalfjaar wordt de hagel echter het grootst. Hagel ter grootte van een golfbal valt tijdens dat soort buien niet uit te sluiten. Dat levert gevaarlijke situaties op voor mens en natuur; ook wordt er veelal veel schade veroorzaakt aan auto’s en bijvoorbeeld kassen. Het is geen pretje, zo’n hagelbui!

Maar ook in het winterhalfjaar kan er hagel voorkomen. Zeker als de wind uit de noordwesthoek waait en er een trein aan buien over ons land trekt, gebeurt het regelmatig dat er wat hagel naar beneden komt vallen. Maar de echt gevaarlijke hagel, die zien we vaak niet tijdens de winter.

Advertentie

IJzel: wat is het en hoe komt het?

Nu we weten hoe hagel werkt, kunnen we door naar het derde winterse fenomeen: ijzel.

Dat is eigenlijk een geval apart.

Het is namelijk geen weerfenomeen op zich, maar wel een verschijnsel dat zich namelijk voordoet.

Stel je voor: het is enorm koud geweest in ons land. Maar er komt echter een dooiaanval aan. Tijdens die dooiaanval trekt een regenfront over ons land. Daarbij is de koude lucht niet meteen weg; die blijft vaak nog even hangen.

En dat betekent ook vaak dat de weg nog zeer sterk afgekoeld is.

Hetzelfde geldt natuurlijk ook voor allerlei andere objecten, zoals bomen of daken.

IJzel op een boom. Fotograaf: Nicolas M. Perrault, licentie: CC0.

De regen die uit het regenfront valt zal dankzij de aanwezige kou kouder zijn dan het vriespunt, maar niet zo koud dat het een ijsdeeltje wordt.

Wat er echter wel gebeurt met deze onderkoelde regen is dat het zodra het het flink afgekoelde oppervlak – bijvoorbeeld een weg – bereikt, direct wordt omgezet in ijs.

Je kunt je voorstellen dat het tijdens ijzelsituaties vaak nét te warm is voor sneeuw, maar té koud voor enkel regen. Het is dus een soort ‘in the middle’-variant.

IJzel kan flink gevaarlijke situaties opleveren. Het gebeurt regelmatig tijdens het winterhalfjaar dat er code geel wordt uitgegeven voor gladheid. Ook code oranje en code rood komen zo nu en dan voor – vaak voor sneeuw, maar zeker ook vanwege andere vormen van gladheid, zoals ijzel.

Kortom

Je weet nu welke verschillende soorten winterse neerslag er bestaan, hoe ze tot stand komen en wat het gevaar is voor mens en maatschappij.

Dan kunnen we natuurlijk maar afsluiten met één vraag: heb jij alweer zin in de volgende sneeuwval? 🙂

Christian Versloot is liefhebber van extreme weersomstandigheden sinds 2004, toen hij 9 jaar oud was. In de loop der tijd is Christians weerkennis flink gegroeid. Graag legt hij weerkundige verschijnselen aan u uit. Dat doet hij onder andere via de Waakzaam-app, op zijn website Bliksemdetectie.nl en als weerman bij de radio. Artikel geschreven op 20/11/2018.

Warmer in de stad: fabel of fictie?: Hoe komt dat eigenlijk? Een blik op het stadseffect.
Warmer in de stad: fabel of fictie?

Hoe komt dat eigenlijk? Een blik op het stadseffect.

Verder lezen
Onweersfoto’s uit noord-Nederland: Het onweer van 20 juli 2019 in Roodeschool
Onweersfoto’s uit noord-Nederland

Het onweer van 20 juli 2019 in Roodeschool

Verder lezen
Wat is een wolkbreuk?: De officiële definitie van zware neerslag
Wat is een wolkbreuk?

De officiële definitie van zware neerslag

Verder lezen
Zijn er in Nederland ook stormchasers?: Net als de tornadojagers in Amerika
Zijn er in Nederland ook stormchasers?

Net als de tornadojagers in Amerika

Verder lezen