Waakzaamapp.nl

De intertropische convergentiezone

De broedplaats van onweer & orkanen

Advertentie

Laten we eerst heel onbeschoft naar uw leeftijd vragen. U hoeft het natuurlijk nergens in te vullen, maar mocht u reeds kinderen hebben die naar de middelbare school gaan: vraag hen eens naar de intertropische convergentiezone.

In eerste instantie zullen ze u naar alle waarschijnlijkheid bijzonder raar aankijken. Kinderen zijn kinderen en die proberen natuurlijk zo min mogelijk te onthouden om de toets te halen. Maar… heel misschien gaat er heel vaag een lampje branden als u het woord ‘aardrijkskunde’ laat vallen. Want deze zone, die afgekort ook wel de ITCZ wordt genoemd, is een belangrijk element in het onderdeel weer en klimaat tijdens de aardrijkskundelessen.

Maar wat is deze intertropische convergentiezone dan precies? En wat heeft dat met het weer te maken in Nederland? In deze blog nemen we een kijkje.

Advertentie

De rol van zonlicht op ons weer

Voordat we kunnen kijken wat de ITCZ nu precies is moeten we onderzoeken wat de rol van de zon op het wereldwijde weer is. Die is namelijk groot en valt niet te onderschatten.

Maar hoe gaat dat dan precies in zijn werk?

Misschien heeft u ooit wel eens gehoord dat de zon iedere minuut een hele hoop straling de ruimte inschiet. Deze straling, de zonnestraling, bereikt na verloop van tijd (na circa 8 minuten na ‘uitstoten’) onze aarde.

Een deel van deze straling wordt in de atmosfeer weerkaatst, maar toch bereikt een behoorlijk deel van deze straling de grond. Het is, voordat de straling daadwerkelijk de grond raakt, noodzakelijk om te benadrukken dat het hier gaat om kortgolvige straling. Deze straling – de uv-straling – is waartegen we ons beschermen met zonnebrand.

Maar wist je dat op het moment dat de straling de grond raakt, er een omzetting plaatsvindt naar langgolvige straling – warmte?

Die warmte is niet gelijk verdeeld over de wereld. Het is immers niet zo dat het op de Noordpool even warm is als in de subtropen. Dat heeft echter wel een oorzaak: wederom de zon.

We hebben op aarde namelijk te maken met seizoenen. Deze seizoenen worden veroorzaakt doordat de aarde niet helemaal rechtop staat, waarna in de jaarlijkse cyclus van de aarde rond de zon er sprake is van kortere dagen (in de winter) en langere dagen (in de zomer).

Advertentie

Kortom: in de zomer is het warmer dan in de winter. Tot zover de simpele logica die niets toevoegt.

Rond de evenaar schijnt de zon het hele jaar door ongeveer even sterk. Dat komt doordat de evenaar precies tussen de noord- en zuidpool in ligt en op die manier niets meekrijgt van de ‘wiebelende’ zon tussen noord en zuid. Op het moment dat het zonlicht verantwoordelijk is voor de warmte kun je je voorstellen dat het rond de evenaar het warmst is.

Lagedrukgebieden rond de evenaar: de ITCZ

Warmte betekent ook stijgende lucht en het ontstaan van stapelwolken (en in een later stadium onweersbuien). Op het moment dat er een onweersbui ontstaat, is er op zeer kleine schaal sprake van een lagedrukgebied. Maar rond de evenaar is het niet op één plek warm; nee, het is warm rondom de hele evenaar.

Met als gevolg dat rond de hele evenaar stijgende luchtbewegingen plaatsvinden en – inderdaad – dat er overal minilagedrukgebiedjes ontstaan!

En een hoop van die minilagedrukgebiedjes bij elkaar vormen natuurlijk één groot lagedrukgebied.

En inderdaad: rond de evenaar vinden we een gordel van lagere druk. En drie keer raden hoe die heet 🙂

Inderdaad, de intertropische convergentiezone.

Op de satellietbeelden zien we ‘m als een gordel van buiige bewolking. Dat levert mooie beelden op:

De intertropische convergentiezone. Foto: NASA, licentie public domain.

Advertentie

Een broedplaats voor orkanen

Lage druk hadden we het over. De wolkenbanden die je op bovenstaande foto ziet bewegen langzaam maar zeker naar het westen. Op het moment dat er veel onweersbuien zijn (de minilagedrukgebiedjes), dan gebeurt het regelmatig dat er een groot lagedrukgebied ontstaat.

Zeker deze lagedrukgebieden boven Afrika kunnen van invloed zijn op het weer boven Nederland. Maar niet direct, want eerst hebben ze nog een weg af te leggen via de Verenigde Staten en de Caraïben: in de vorm van een orkaan!

Want inderdaad, de lagedrukgebieden in deze gebieden groeien regelmatig door naar een ‘cycloon’, zoals een orkaan ook wel wordt genoemd. Ze draaien dan rondom hun eigen as, waarna ze via de stadia tropische depressie en tropische storm door kunnen groeien naar een orkaan, soms zelfs van de vijfde categorie.

Orkaan Catarina (2004) vanuit het ISS. Foto: NASA, licentie public domain.

In de Verenigde Staten en het Caraïbisch Gebied richten deze stormen vaak flink wat schade aan. Zeker de stormen van de vijfde categorie kunnen soms voor flinke verwoesting zorgen. En dat allemaal dankzij een cluster van onweersbuien!

Maar wat is nu de invloed van zo’n storm en dus de ITCZ op het weer in Nederland?

Advertentie

Tsja, op het moment dat zo’n orkaan richting de VS trekt, komt hij op een bepaald moment daar aan land – hetgeen daar een landfall wordt genoemd. Hoewel de orkaan flink afzwakt en al gauw geen tropische kenmerken meer heeft, is de lage druk die met zo’n storm gepaard gaat niet 1, 2, 3 opgelost. Het gebeurt regelmatig dat deze langs de oostkust van de VS naar het noorden trekt en uiteindelijk in de westwaartse circulatie van depressies van de Atlantische Oceaan wordt opgenomen.

En je weet het: depressies daar komen vaak boven Nederland terecht, met flinke sommen regen en zo nu en dan flink wat wind.

Zo nu en dan hoor je in het nieuws dat de restanten van de een of andere orkaan over ons land trekken. Denk dan maar terug aan dit artikel… en realiseer je dat de storm al een flinke afstand achter de rug heeft! 🙂

 

 

Christian Versloot is liefhebber van extreme weersomstandigheden sinds 2004, toen hij 9 jaar oud was. In de loop der tijd is Christians weerkennis flink gegroeid. Graag legt hij weerkundige verschijnselen aan u uit. Dat doet hij onder andere via de Waakzaam-app, op zijn website Bliksemdetectie.nl en als weerman bij de radio. Artikel geschreven op 06/11/2018.

Welke soorten bliksem zijn er?: Niet iedere bliksemflits is hetzelfde
Welke soorten bliksem zijn er?

Niet iedere bliksemflits is hetzelfde

Verder lezen
Over lichtende nachtwolken: Een magisch zomers verschijnsel
Over lichtende nachtwolken

Een magisch zomers verschijnsel

Verder lezen
De weerstations van het KNMI: Over weerstations en waarnemers
De weerstations van het KNMI

Over weerstations en waarnemers

Verder lezen
Waarom onweer in de zomer feller is: De combinatie warmte & drukgebieden
Waarom onweer in de zomer feller is

De combinatie warmte & drukgebieden

Verder lezen