Waakzaamapp.nl

Herfst: waarom verkleurt het blad?

Een scala aan kleuren met een prachtige gloed

Advertentie

Weerkundig gezien is het herfst in de periode van 1 september tot 1 december. Het is de periode waarin de zon snel naar het zuiden afzakt en het dus steeds eerder donker wordt. Het is tegelijkertijd de periode waarin we de laatste zomerwarmte aan ons voorbij voelen komen. En de periode waarin het blad van de bomen geel en oranje kleurt, en daarna afvalt.

Maar hoe kan het nu eigenlijk dat het blad verkleurt in de herfst? Waarom gebeurt dat? En hoe kan het dat het in sommige jaren veel langer duurt dan in andere jaren, met een enorm oranje gloed in de bomen als gevolg?

In deze blog geven we antwoord op al deze vragen! 🙂

Advertentie

De rol van het blad

Jullie weten vanuit de lessen biologie waarschijnlijk nog wel dat bomen een proces kennen dat fotosynthese heet. Dit proces, dat zich in de bladeren van een plant afspeelt, zet water (vanuit de plant), energie (het zonlicht) en koolstofdioxide (CO2) om in suikers en zuurstof. Het bewerkstelligt daarmee dat het energie heeft om te overleven.

Het blad heeft tegelijkertijd een hele mooie structuur die goed moet worden onderhouden. Daar is voor een groot deel water voor nodig. Dit water wordt in het geval van een boom aan de grond onttrokken door de wortels. Het wordt omhoog gezogen, de bladeren in; daar wordt het onder meer gebruikt voor de fotosynthese.

Maar tegelijkertijd kan het ook ‘uitzweten’ in de microscopische openingen die in de bladeren aanwezig zijn.

Advertentie

Water op het blad. Fotograaf: Matthew Henry, licentie: CC0 via Burst.

De boom neemt de herfstzon waar

Zonlicht is een absolute vereiste voor dit proces. Naarmate de herfst zijn intrede doet, wordt de zon steeds zwakker. Dat heeft te maken met het feit dat hij onder de evenaar aan het zakken is en op weg naar zijn zuidelijkste positie, die hij in december bereikt.

Wij kampen dan met winter, voorafgegaan door de herfst. Een periode met relatief weinig zonlicht.

Je kunt je vast voorstellen dat het fotosyntheseproces de boom vanaf een bepaald moment meer water kost dan het aan energie oplevert.

Het heeft dan geen zin meer om in deze fotosynthese te voorzien. De boom heeft in de maanden met veel licht waarschijnlijk voldoende energie opgebouwd om het een tijdje vol te kunnen houden.

Met als gevolg dat de boom het afstotingsproces van de bladeren begint.

De eerste stap daarvan is chlorofyl, het bladgroen, afbreken in de essentiële bouwstenen ervan die volgend jaar weer nodig zijn voor het aanmaken en in stand houden van het blad. Dit bladgroen speelt namelijk een grote rol in het opnemen van het licht en is de eerste stof die niet meer nodig is op het moment dat de zonnekracht afneemt.

Advertentie

Het afbreken van het bladgroen betekent dat de kleur van de bladeren gaat veranderen. Waarom, dat lees je na de foto. Bron: skitterphoto.com, fotograaf: Peter Heeling (Nieuw Annerveen), licentie: CC0.

Caroteen, xanthofyl en anthocyanen

Maar blad bestaat in zijn hoogtijdagen ook uit twee andere stoffen met een karakteristieke kleur:

  • Caroteen: een verzameling oranje gekleurde stoffen waarvan sommige onder andere wortelen hun karakteristieke oranje kleur geven.
  • Xanthofyl: een groep stoffen waarvan met name violaxanthine de karakteristieke gele kleur veroorzaakt.

Deze stoffen zijn het hele jaar door aanwezig in het blad, maar worden tijdens de zomermaanden overschaduwd door de enorme hoeveelheid chlorofyl (dat is het bladgroen) die in de bladeren aanwezig is.

Maar zodra de boom het bladgroen begint af te breken in essentiële bouwstoffen, wordt de relatieve hoeveelheid caroteen en xanthofyl natuurlijk veel groter.

Met als gevolg dat het blad mooi geel en oranje begint te kleuren! Dat gebeurt dus niet omdat wij als mensen dat zo mooi vinden … 🙂

Anthocyanen spelen naast caroteen en xanthofyl ook een grote rol bij het verkleuren van het blad.

Richting het einde van de zomer begint de boom met de productie ervan. Ze worden door de boom gebruikt om zich te beschermen tegen kou en het toch nog aanwezige zonlicht, dat niet goed meer kan worden opgevangen.

Waar xanthofyl de bladeren geel maakt, caroteen ze oranje, zorgen de anthocyanen ervoor dat de bladeren roodgekleurd zijn!

Advertentie

De Indian Summer

Hoe kouder het wordt in de herfst en hoe natter het is – dus geen vorst maar wél veel regen – hoe mooier de herfstkleuren worden.

In het noordoosten van de Verenigde Staten komen dit soort omstandigheden jaarlijks voor. De herfstkleuren zijn er dan ook prachtig en het is het zeker waard om deze Indian Summer te bezoeken!

Tijdens de Indian Summer in de VS ontstaan er echt prachtige herfstkleuren. Fotograaf: 12019, licentie: CC0 via Pixabay.

Waarom gebeurt dit alles?

Gaan we richting half november, dan komt de herfst in zijn laatste fase terecht. Het blad valt af.

Maar waarom gebeurt dat? En waarom kleuren die bomen zo mooi in de eerste plaats, naast de reden van fotosynthese?

We moeten daarvoor weer kijken naar de vochthuishouding van de boom. We weten dat er water verdwijnt uit de bladeren, zowel voor fotosynthese als het uitzweten vanuit het blad.

Op het moment dat de fotosynthese niet meer nodig is omdat de zon laag staat, is het blad dus nutteloos geworden.

Sterker nog, het verliest dan meer water dan dat het aan nieuwe energie oplevert.

Allereerst zorgt de boom er dus voor dat het bladgroen, dat de grootste rol speelt in het fotosyntheseproces, wordt omgezet in de essentiële bouwstenen die in de boom worden opgeslagen voor het volgende jaar.

Tegelijkertijd wordt het blad afgestoten. Dat gebeurt door een soort kurklaagje dat tussen de steel van het blad en de boom ontstaat zodra het omzettingsproces van bladgroen is voltooid.

Het voorkomt daarmee dat er nog water en dat er voedingsstoffen naar het blad kunnen gaan, waarna het blad langzaam maar zeker afsterft. Een gevolg daarvan is dat het van de boom valt.

Het kleuren van de bladeren en het kaal worden van de bomen is dus een essentiële beschermingsreactie om ons volgend jaar lente weer van prachtig groen te mogen voorzien!

Bronnen:

 

 

Christian Versloot is liefhebber van extreme weersomstandigheden sinds 2004, toen hij 9 jaar oud was. In de loop der tijd is Christians weerkennis flink gegroeid. Graag legt hij weerkundige verschijnselen aan u uit. Dat doet hij onder andere via de Waakzaam-app, op zijn website Bliksemdetectie.nl en als weerman bij de radio. Artikel geschreven op 24/11/2018.

Warmer in de stad: fabel of fictie?: Hoe komt dat eigenlijk? Een blik op het stadseffect.
Warmer in de stad: fabel of fictie?

Hoe komt dat eigenlijk? Een blik op het stadseffect.

Verder lezen
Onweersfoto’s uit noord-Nederland: Het onweer van 20 juli 2019 in Roodeschool
Onweersfoto’s uit noord-Nederland

Het onweer van 20 juli 2019 in Roodeschool

Verder lezen
Wat is een wolkbreuk?: De officiële definitie van zware neerslag
Wat is een wolkbreuk?

De officiële definitie van zware neerslag

Verder lezen
Zijn er in Nederland ook stormchasers?: Net als de tornadojagers in Amerika
Zijn er in Nederland ook stormchasers?

Net als de tornadojagers in Amerika

Verder lezen