Waakzaamapp.nl

Wat is een bijzon en hoe ontstaat ‘ie?

Een bijzon-der optisch verschijnsel

Advertentie

Het is je heel misschien al eens opgevallen op het moment dat je tijdens een dag met sluierbewolking naar de zon kijkt: een soort ‘plekje’ links en/of rechts van de zon dat feller verlicht is.

Soms zelfs compleet in de kleuren van de regenboog.

Zoiets dus:

Bron foto: NOAA (Amerikaanse weerdienst). Licentie: publiek domein.

Dat noemen we een bijzon.

Heb jij er al eens één gezien? Ze komen best regelmatig voor!

En wist je dat ze sterk zijn verbonden aan de uitspraak ‘een kring om de zon, regen in de ton’?

In deze blog gaan we bekijken wat een bijzon is en hoe een bijzon ontstaat. Daarnaast verbinden we ‘m met de andere zogeheten optische verschijnselen die voor kunnen komen in ons land.

Advertentie

De zon, bewolking en de bijzon

Dankzij allerlei reacties op de zon wordt er iedere seconde een hoop zonlicht de ruimte ingestraald. Dit zonlicht bereikt uiteraard ook onze aarde.

Dat betekent dat het licht eigenlijk overal op aarde binnenvalt, behalve op de plek waar het op dat moment nacht is.

Het valt recht op je, maar ook vlak links van je en een kilometer rechts van je. Overal in de buurt van je komt op dat moment het zonlicht binnenvallen.

Daarvoor moet het zonlicht eerst de atmosfeer door. En in die atmosfeer komen wolken voor.

Sommige van die wolken bestaan uit ijskristallen. Die zien er van dichtbij zo uit:

Fotograaf: W. Carter. Licentie: CC0.

En schematisch als volgt:

Licentie: publiek domein.

Het mooie aan ijskristallen is, is dat ze in staat zijn om licht te verbuigen en te splitsen.

Dat eerste betekent dat als de lichtbundel met een bepaalde richting binnenvalt in de atmosfeer, hij van richting kan worden veranderd door het ijsdeeltje in de wolk.

En dat zien wij zo nu en dan als een bijzon, een heldere witte plek links en/of rechts van de zon.

Advertentie

Het tweede heeft te maken met het feit dat licht zoals we dat kennen eigenlijk een samenvoegsel is van de verschillende kleurenspectra van licht. Er bestaat groen licht, rood licht, blauw licht, enzovoort – en samen is dat ‘wit licht’, het licht dat wij zien. Maar al deze verschillende kleuren hebben hun eigen golflengte en reageren dan ook verschillend op een ijsdeeltje. Het splitsen betekent dat de buiging voor iedere kleur in een nét iets andere richting gebeurt.

Dan kan het zomaar zijn dat de bijzon in de kleur van een regenboog te zien is!

Een voorbeeld van een bijzon die veel sterker de kleur van de regenboog heeft aangenomen. Fotograaf: Brigitte Gisela Herden/Wolkenfahnderin op Wikicommons, licentie CC BY-SA 3.0 (no changes).

We spreken in de weerwereld zelfs van typisch ‘bijzonnenweer’ (of eigenlijk ‘de perfecte weersituatie voor optische verschijnselen’).

En wanneer dat zo is?

Op het moment dat er een front op komst is, met in het bijzonder een warmtefront. Er komt dan namelijk heel langzaam sluierbewolking opzetten. Die bewolking komt eerst hoog in de atmosfeer binnendrijven, waarna we al gauw een bijzon kunnen zien. Later wordt de bewolking steeds dikker, waarna de bijzon langzaam maar zeker verdwijnt – omdat het zonlicht onvoldoende de atmosfeer kan binnendringen en een en ander onder druk van de toenemende hoeveelheid waterdruppels i.p.v. ijskristallen vertroebelt!

Advertentie

Zelf een bijzon spotten

Het is helemaal niet moeilijk om zelf een bijzon te spotten. Op het moment dat het mooi weer is buiten en je weet dat er binnen een dag slecht weer aan zit te komen (dus: een regengebied), dan zul je vaak vanuit het westen de sluierbewolking zien toenemen.

Denk dan meteen: bijzonnenweer!

Richt je blik zeker in de avonduren op het westen, omdat daar de zon aan het ondergaan is en dus ‘achter’ de binnentredende sluierbewolking valt.

… dan kan het bijna niet misgaan!

Zorg er met je hand voor dat je het directe zonlicht blokkeert en zet als het even kan ook een zonnebril op. Het is namelijk helemaal niet goed om tegen de zon in te kijken, maar op het moment dat je met je hand de zon blokkeert is het nog nét te doen. Strek je arm dan helemaal uit terwijl je met een vuist de zon buiten je ogen houdt.

Trek dan op dezelfde hoogte als de zon een horizontale lijn naar links. Op ongeveer tussen de drie en zes keer de lengte van je duim moet op die lijn een verlichte plek te zien zijn. Is dat niet het geval, dan is er geen bijzon te zien.

Dat kan gebeuren omdat de bewolking daar net niet geschikt genoeg is, of dat er überhaupt geen bewolking hangt op de plek waar de bijzon zou moeten komen.

Herhaal nu hetzelfde trucje aan de rechterkant. Daar kan namelijk evengoed zo’n bijzon hangen.

Soms zelfs aan beide kanten één, tegelijkertijd, maar qua kleuren in precies de tegenovergestelde volgorde (je kunt je voorstellen dat het licht, dat van één kant komt, aan de linkerkant in precies de tegenovergestelde volgorde ‘splitst’ dan aan de rechterkant).

Advertentie

Nog een voorbeeld van een bijzon. Foto: NOAA. Licentie: publiek domein.

Andere optische verschijnselen: kring om de zon, regen in de ton

Naast de bijzon kennen we nog veel meer optische verschijnselen. De uitspraak ‘kring om de zon, regen in de ton’ heeft daar natuurlijk heel erg mee te maken.

We schreven namelijk al dat op het moment dat er een weersverslechtering aankomt dankzij een front, dat de bewolking langzaam maar zeker toe begint te nemen.

Op het moment dat je in het westen een bijzon ziet, dan is de kans behoorlijk aanwezig dat het in de 24 tot 36 uur die daarop volgen gaat regenen.

Vandaar de uiterst bekende uitspraak.

Maar een kring om de zon is niet hetzelfde als een bijzon. Het is letterlijk… een kring om de zon (of om de maan, als het volle maan is – al is dat effect veel minder sterk).

Een halo (kring om de zon) met twee bijzonnen (links en rechts van de persoon op de kring), een parhelische ring (de horizontale lijn dóór de persoon heen en een bovenraakboog. Foto: NOAA (Amerikaanse weerdienst), licentie: publiek domein.

En zo zijn er nog vele optische verschijnselen. Die gaan we binnenkort in een andere blog onder de loep nemen. Stay tuned dus, of kijk eens in het thema ‘optische verschijnselen’ of er al meer over geschreven is! 🙂

Christian Versloot is liefhebber van extreme weersomstandigheden sinds 2004, toen hij 9 jaar oud was. In de loop der tijd is Christians weerkennis flink gegroeid. Graag legt hij weerkundige verschijnselen aan u uit. Dat doet hij onder andere via de Waakzaam-app, op zijn website Bliksemdetectie.nl en als weerman bij de radio. Artikel geschreven op 23/11/2018.

Warmer in de stad: fabel of fictie?: Hoe komt dat eigenlijk? Een blik op het stadseffect.
Warmer in de stad: fabel of fictie?

Hoe komt dat eigenlijk? Een blik op het stadseffect.

Verder lezen
Onweersfoto’s uit noord-Nederland: Het onweer van 20 juli 2019 in Roodeschool
Onweersfoto’s uit noord-Nederland

Het onweer van 20 juli 2019 in Roodeschool

Verder lezen
Wat is een wolkbreuk?: De officiële definitie van zware neerslag
Wat is een wolkbreuk?

De officiële definitie van zware neerslag

Verder lezen
Zijn er in Nederland ook stormchasers?: Net als de tornadojagers in Amerika
Zijn er in Nederland ook stormchasers?

Net als de tornadojagers in Amerika

Verder lezen