Waakzaamapp.nl

Van vriezen tot dooien

De verschillende wintertermen uitgelegd

Advertentie

Richting de laatste maanden van het jaar is het weer zo ver. Dan wordt het weer kouder. Zo nu en dan gebeurt het dat het wel heel koud wordt en dan duikt de temperatuur onder nul. Zeker in de winter komt dat wel eens voor.

Maar wist je al dat er verschillende weerkundige termen bestaan die met vorst te maken hebben?

In deze blog duiken we in de terminologie en kijken we wanneer er sprake is van vorst, van dooi, van matige vorst en van strenge vorst! Ook de begrippen ijsdag en de winter is gevallen komen voorbij.

Advertentie

Wanneer gaat het vriezen?

Op het moment dat we willen achterhalen wat het weer wordt in Nederland, dan gebruiken we daar weerkaarten en een stuk intuïtie voor.

We gebruiken echter méér dan de kaarten van Nederland alleen.

Want op het moment dat het aan het einde van de week koud wordt, dan betekent dat dat die koude lucht op dit moment ergens anders hangt.

We moeten dus veelal kijken naar weerkaarten voor heel Europa en zelfs delen van de Atlantische Oceaan op het moment dat we willen verklaren waarom het weer in Nederland wordt zoals het wordt.

Dat betekent dus ook dat het weer zoals dat in de weersverwachting staat, nooit op zichzelf verklaard kan worden. Het weer kan worden verklaard middels patronen. Iedereen kent wel zulke patronen.

Bij westenwinden komt het namelijk meer dan gemiddeld voor dat er sprake is van zacht weer (of minder warm weer in de zomer) met veel bewolking en regen.

Bij oostenwinden daarentegen kan het in de zomer behoorlijk warm worden terwijl het in de winter ijskoud kan zijn.

En daarmee hebben we meteen het patroon te pakken waarmee we kunnen verklaren waarom het in de winter soms tot behoorlijke periodes van vorst kan komen.

Daarvoor moeten we kijken naar Scandinavië. In de weerwereld kennen we het begrip ‘Scandihoog’ – een hogedrukgebied dat zich op dat moment heeft gevormd boven het vasteland van Scandinavië. Als gevolg van dat hogedrukgebied draait bij ons de wind naar het oosten.

Aan de oostflank van een hogedrukgebied boven Scandinavië stroomt er koude lucht naar Nederland toe (dat ligt aan het einde van de pijl). Bron weerkaart: WxCharts.eu

Maar dan zijn we er nog niet. De wind moet dan ook daadwerkelijk koude lucht aanvoeren. Daarvoor is een hogedrukgebied boven Rusland nodig, de zogeheten ‘Russische beer’. Op het moment dat de Beer met het Scandihoog op de juiste plek liggen, dan duurt het een dag of 5 tot 10 maar dan komt er ijskoude lucht naar Nederland!

Advertentie

0 graden: lichte vorst

Op het moment dat de koude lucht in ons land aankomt, dan duikt de temperatuur vaak onder het vriespunt. Ligt deze lager dan 0 graden, dan is er op dat moment sprake van lichte vorst op het desbetreffende weerstation.

Op het moment dat er op ieder weerstation in Nederland sprake is van lichte vorst, dan vriest het landelijk – klinkt logisch, maar het is echt een begrip.

Ook als de temperatuur 3 graden onder nul ligt, is er sprake van lichte vorst. De vorst is licht tot en met een temperatuur van 5,0 graden onder nul.

Iedere winter komt het regelmatig voor dat de temperatuur onder het vriespunt duikt, zeker in de nacht. Het is daarbij niet nodig dat er een grootschalige vorstsituatie wordt opgezet: ook een stroomloze, heldere atmosfeer kan al voldoende zijn om de temperatuur onder het vriespunt te doen duiken.

Een graad of 2-3 vorst is niet heel ongewoon. Het wordt al iets bijzonderder op het moment dat we naar de min 4 à min 5 gaan. En dan komen we al gauw bij de volgende vorstsoort uit… 😉

Lager dan -5,0°C: matige vorst

Vriest het 5,1 graden of meer, dan spreken we over matige vorst. Dit komt al een stuk minder voor dan lichte vorst, maar ook matige vorst is iets dat we jaarlijks een aantal keer terug zien komen in ons land.

Zeker op het moment dat een hogedrukgebied de ijskoude lucht naar ons land brengt, kan de temperatuur in de nachten op de matige vorst uitkomen.

Lager dan -10,0°C: strenge vorst

Tot 10,0 graden onder nul is er sprake van matige vorst. Vriest het 10,1 graden of meer, dan hebben we het over strenge vorst.

Het komt slechts een minimaal aantal keren per jaar voor. Strenge vorst zien we eigenlijk alleen op het moment dat er sprake is van een flinke vorstsituatie. Dus: met zo’n Scandihoog en de Russische Beer die daarachter ligt.

Er komt ook regelmatig een winter voor dat het niet tot strenge vorst komt.

Lager dan -15,0°C: zeer strenge vorst

Vanaf 15,1 graden onder nul hebben we het over zeer strenge vorst. Het gebeurt lang niet iedere winter dat er sprake is van zeer strenge vorst. Het is daarmee dan ook een relatief zeldzaam verschijnsel dat maar op een minimaal aantal nachten wordt gehaald, zelfs tijdens een forse vorstperiode.

Op het moment dat het tot strenge vorst komt, dan zijn de zogeheten Elfstedenharten al reeds een tijdje aan het kloppen…

Een ijsdag

We hebben het nu vooral over de minimumtemperatuur gehad. Maar het gebeurt zeker wel eens dat ook de maximumtemperatuur onder het vriespunt blijft. Zeker tijdens de strenge vorstperiodes komt dat regelmatig voor.

Op het moment dat dat gebeurt, dan is er sprake van een ijsdag. Iedere winter gebeurt dit wel, maar er is wel een daadwerkelijke ‘ooststroming’ en dus een vorstperiode voor nodig.

Advertentie

Terug naar nul: dooi

Toch kan zo’n vorstperiode nooit eindeloos doorgaan. Een gordel van hogedrukgebieden wordt dankzij het vormen van depressies op de Atlantische Oceaan continu onder druk gezet.

Op het moment dat de hogedrukgebieden behoorlijk sterk zijn, dan zal het een behoorlijke tijd duren totdat er iets fout gaat. Het kan zomaar anderhalve week behoorlijk koud zijn in het land.

Sneeuw komt veelvuldig voor bij een forse dooiaanval. Bron: Pixabay.com, licentie: CC0.

Maar ook een hogedrukgebied laat wel eens een steekje vallen – ook al heeft het eigenlijk amper invloed op wat er gebeurt. Het kan gebeuren dat een laag zich net zodanig weet door te wringen dat het hogedrukgebied zich terugtrekt of verplaatst naar een voor ons ongunstige plek.

Vaak trekt er dan ook een neerslagfront over ons land.

We hebben dan te maken met een klassieke aanval van dooi. De temperatuur kruipt veelal heel snel omhoog en afhankelijk van die temperatuur komt het dan tot regen of sneeuw, en als het even tegenzit ook ijzel.

In de weerwereld wordt er een bijzondere term voor gebruikt op het moment dat het voorbij is met de vorst: de winter is gevallen!

Heb jij alweer zin in een vorstperiode? 🙂

 

Christian Versloot is liefhebber van extreme weersomstandigheden sinds 2004, toen hij 9 jaar oud was. In de loop der tijd is Christians weerkennis flink gegroeid. Graag legt hij weerkundige verschijnselen aan u uit. Dat doet hij onder andere via de Waakzaam-app, op zijn website Bliksemdetectie.nl en als weerman bij de radio. Artikel geschreven op 21/11/2018.

Wat is een wolkbreuk?: De officiële definitie van zware neerslag
Wat is een wolkbreuk?

De officiële definitie van zware neerslag

Verder lezen
Zijn er in Nederland ook stormchasers?: Net als de tornadojagers in Amerika
Zijn er in Nederland ook stormchasers?

Net als de tornadojagers in Amerika

Verder lezen
Riviermist, waardoor ontstaat dat?: Een bijzonder weersverschijnsel
Riviermist, waardoor ontstaat dat?

Een bijzonder weersverschijnsel

Verder lezen
Extreem zacht in de winter, hoe kan dat?: Een blik op de weerkaart: hoge- en lagedrukgebieden
Extreem zacht in de winter, hoe kan dat?

Een blik op de weerkaart: hoge- en lagedrukgebieden

Verder lezen